قانون کار، الزام عمومی به تهیه غذای رایگان برای تمام کارکنان و همه محیط‌های کاری تعیین نکرده است. برای تشخیص تعهد کارفرما باید شرایط کارگاه، قرارداد و روال جاری آن بررسی شود.

حکم مشخص ماده ۱۵۱ قانون کار مربوط به کارگاه‌هایی است که برای مدت محدود، به‌منظور انجام کاری معین مانند راه‌سازی، دور از مناطق مسکونی ایجاد می‌شوند. کارفرما در این کارگاه‌ها باید سه وعده غذای مناسب و ارزان‌قیمت فراهم کند و حداقل یک وعده آن گرم باشد. بنابراین، صرف دور بودن محل کار یا حضور کارکنان در ساعت ناهار، به‌تنهایی برای اعمال این ماده کافی نیست. همچنین این ماده از غذای «ارزان‌قیمت» سخن می‌گوید و لزوماً به معنای رایگان بودن غذا نیست.

آیا قرارداد می‌تواند کارفرما را به تهیه غذا موظف کند؟

بله؛ اگر تهیه غذا یا پرداخت کمک‌هزینه مشخصی برای آن، در قرارداد کار، توافق کارگاهی یا پیمان دسته‌جمعی پیش‌بینی شده باشد، تعهد کارفرما باید طبق همان مفاد بررسی شود. نبود الزام عمومی در قانون، تعهد قراردادی را از بین نمی‌برد.

اگر کارفرما قبلاً مرتب غذا می‌داده، می‌تواند آن را قطع کند؟

پاسخ به شرایط بستگی دارد. اگر ارائه مستمر غذا به عرف معمول کارگاه تبدیل شده باشد، حذف آن ممکن است تغییر عمده شرایط کار محسوب شود. ماده ۲۶ قانون کار، اجرای چنین تغییری برخلاف عرف معمول را منوط به موافقت کتبی اداره کار محل کرده است. البته پذیرایی موردی را نباید خودکار تعهد دائمی دانست؛ استمرار و شرایط ارائه آن اهمیت دارد.

آیا کمک‌هزینه خواربار همان هزینه غذای روزانه است؟

خیر؛ این دو عنوان یکسان نیستند. پرداخت کمک‌هزینه خواربار، به‌خودی‌خود جایگزین تعهد جداگانه تهیه غذا نمی‌شود؛ مبنای آن تعهد و مفاد توافق باید بررسی شود.

برای مطالبه غذای کارکنان، ابتدا باید مشخص شود درخواست بر مبنای ماده ۱۵۱، قرارداد یا عرف مستمر کارگاه است. صرف اشتغال در یک شرکت، فروشگاه یا دفتر اداری، به‌تنهایی حق عمومی دریافت ناهار رایگان ایجاد نمی‌کند.