پیش از ورود به بحث تکالیف مالیاتی، ضروری است مخاطب با انواع اشخاص مشمول مالیات و تفاوت‌های بنیادین میان آن‌ها آشنا شود. این شناخت، پایه‌ای برای درک تفاوت در تکالیف، نحوه تنظیم اظهارنامه، و الزامات قانونی در فرآیند رسیدگی خواهد بود.

اشخاص حقوقی مشمول مالیات

مطابق ماده ۱ قانون مالیات‌های مستقیم، کلیه اشخاص حقوقی ایرانی و غیرایرانی که در ایران یا خارج از ایران درآمد کسب می‌کنند، مشمول مالیات هستند. تنها استثنائات قانونی عبارت‌اند از:

• وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی
• دستگاه‌هایی که بودجه آن‌ها توسط دولت تأمین می‌شود
• شهرداری‌ها
• بنیادها و نهادهای دارای مجوز معافیت از مقام معظم رهبری

تبصره مهم: شرکت‌هایی که بخشی از سرمایه آن‌ها متعلق به نهادهای فوق باشد، سهم درآمد آن‌ها مشمول مالیات است. همچنین، فعالیت‌های اقتصادی این نهادها نیز مشمول مالیات طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم خواهد بود.

اشخاص حقیقی مشمول مالیات

مطابق ماده ۱ قانون، کلیه اشخاص حقیقی دارای درآمد، مشمول مالیات هستند. اما نوع تکلیف مالیاتی آن‌ها بسته به نوع فعالیت متفاوت است:

• کارمندان: مشمول مالیات هستند، اما تکلیف پرداخت بر عهده کارفرماست
• صاحبان مشاغل: موظف به انجام تکالیف مالیاتی مانند تسلیم اظهارنامه، نگهداری دفاتر، و پرداخت مالیات هستند

گروه‌بندی اشخاص حقیقی

بر اساس جزء ۹ بند «الف» ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی ماده ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم، اشخاص حقیقی به سه گروه تقسیم می‌شوند:

توجه مهم

برخی اشخاص حقیقی صرف‌نظر از مبلغ درآمد، همواره در گروه اول قرار می‌گیرند:

• دارندگان کارت بازرگانی (واردکنندگان و صادرکنندگان)
• صاحبان کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی با جواز تأسیس
• بهره‌برداران معادن با پروانه بهره‌برداری
• صاحبان هتل‌های سه ستاره و بالاتر
• صاحبان بیمارستان‌ها، زایشگاه‌ها، کلینیک‌های تخصصی
• صاحبان مشاغل صرافی

نکات تکمیلی و اجرایی

• گروه‌بندی مؤدیان حقیقی، مبنای تعیین نوع اظهارنامه، نحوه نگهداری دفاتر، و الزامات قانونی است
• حدنصاب درآمدی گروه‌ها با توجه به تورم و اصلاحیه‌های سازمان امور مالیاتی ممکن است تغییر کند
• منظور از درآمد در گروه‌بندی، درآمد ابرازشده در اظهارنامه عملکرد دو سال قبل است
• اشخاص گروه اول ملزم به پلمپ دفاتر روزنامه و کل هستند؛ گروه‌های دوم و سوم می‌توانند از دفتر درآمد و هزینه استفاده کنند
• نوع اظهارنامه نیز متفاوت است:
  • گروه اول: صورت سود و زیان + حقوق مالکانه
  • گروه دوم: صورت درآمد و هزینه
  • گروه سوم: خلاصه درآمد و هزینه